«Η ρομαφοβία έχει γίνει εδώ και πολύ καιρό αρρώστια των Τσέχων», επισημάνει η διδάκτορας ιστορικών επιστημών, αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Ένωσης τσιγγάνων Ναντέζντα ΝΤΕΜΕΤΡ:

Στην Τσεχία ζούνε περίπου 300 χιλιάδες τσιγγάνοι, είναι μια πολυάριθμη εθνική μειονότητα. Και παρουσιάζει ενδιαφέρον το γεγονός ότι εκεί για την μειονότητα αυτή κάνουν πολλά πράγματα, τα οποία στη Ρωσία μπορούν μόνο να ονειρεύονται. Για παράδειγμα υπάρχει το τμήμα της τσιγγανολογίας στο πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα, υπάρχει το κόμμα των Τσιγγάνων, διάφορες οργανώσεις, κοινωνικές και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ειδικοί επιθεωρητές στο Υπουργείο Παιδείας επιβλέπουν την εκπαίδευση των τσιγγάνων. Και από την άλλη πλευρά, παντού σε αυτή τη χώρα βρίσκεσαι αντιμέτωπος με περιστατικά διακριτικής μεταχείρισης των τσιγγάνων. Και αυτά συμβαίνουν όχι μόνο σε επίπεδο νοικοκυριών. Κάποτε είχα εργαστεί στην εφημερίδα «Ρομάνο κούρκου» (τσιγγάνικη εβδομάδα), η οποία εκδίδεται στο Μπρνο. Πραγματοποιήσαμε εκεί μια έρευνα. Και διαπιστώθηκε ότι από τους χίλιους ερωτηθέντες οι 600 έχουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο υποστεί τις διακρίσεις. Δεν τους έπαιρναν στη δουλειά, δεν τους παρείχαν στέγαση σε προσιτές τιμές, αρνούνταν τους προσφέρουν ιατρική περίθαλψη και ακόμα δεν τους επέτρεπαν να ζουν δίπλα…

Από πού πηγάζει όμως η ρομαφοβία στην Τσεχία; Η Ναντέζντα Ντέμετρ επισημάνει, ότι οι τσιγγάνοι είχαν δύσκολη ζωή στη Τσεχία υπό πολλά και διάφορα πολιτικά καθεστώτα:

Κατά τη διάρκεια του πολέμου η Τσεχοσλοβακία ήταν μία από τις λίγες χώρες, όπου σχεδόν ολοσχερώς είχε εξοντωθεί ο πληθυσμός των τσιγγάνων, όπου αποστειρώνονταν οι τσιγγάνες γυναίκες. Ναι, βεβαίως, το κάνανε οι χιτλερικοί. Όμως τότε γιατί στα οστά των δολοφονημένων στη Λέτι τσιγγάνων ανέγεραν κατά την μεταπολεμική περίοδο ένα χοιροστάσιο και στο Γκοντόνιν ένα ξενοδοχείο για τους τουρίστες; Γιατί οι τοπικές Αρχές αφαίρεσαν την πέτρα που ήταν μνημείο των κρατουμένων στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Λέτι; Η αντιμετώπιση των τσιγγάνων ως ενός διανοητικά καθυστερημένου λαού, αποτελούμενου από εγκληματίες, είναι διαδεδομένη στην Τσεχία. Ναι, όντως οι τσιγγάνοι δεν είναι περιστέρια. Όμως τι τους οδηγεί στο έγκλημα; Η ανεργία, η οποία υπερβαίνει το μέσο επίπεδο στη χώρα. Δεδομένου ότι στην Τσεχία υπάρχουν αρκετοί σπουδασμένοι τσιγγάνοι, θα λέγαμε της μεσαίας τάξης. Όμως δεν μαθαίνουν τη μητρική τους γλώσσα, έχουν πλήρως αφομοιωθεί. Προφανώς, θυμούνται ότι κάποτε τα έγγραφά τους είχαν το σημείωμα «R». Και δεν θέλουν να ξεχωρίζουν, κρύβουν ότι ανήκουν σε αυτή τη φυλή. Οι Τσέχοι δεν θέλουν πια να είναι ανεκτικοί προς τους τσιγγάνους, τους σιχαίνονται. Αυτή την άσχημη αρρώστια των συμπολιτών του την συνειδητοποιούσε ο Βάτσλαβ Γκάβελ. Κάποτε είχε έρθει σε τσιγγάνικο φεστιβάλ, και υποστήριξε επιδεικτικά τους τσιγγάνους. Και αυτοί τον αποπλήρωσαν με το καλό, προσθέτοντάς του 5% των ψήφων στις προεδρικές εκλογές.

Σύμφωνα με την καθηγήτρια ΝΤΕΜΕΤΡ, στην Ευρώπη διαμένουν έως 8 εκατ. τσιγγάνοι, η πλειοψηφία τους στη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, τη Τσεχία, τη Σλοβακία. Έως 60% από αυτούς είναι αγράμματοι, πάνω από 80% είναι άνεργοι και περισσότεροι από 90% βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας. Τα έτη 2005-2015 η Ευρωπαϊκή Ένωση τα ανακοίνωσε ως Δεκάδα των τσιγγάνων, διαθέτονται μεγάλα κονδύλια για την προσαρμογή τους στην κοινωνία. Όμως αυτό δεν αλλάζει τις διαθέσεις των σκίνχεντ, οι οποίοι είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να ξεκινήσουν τους διωγμούς των τσιγγάνων. Και συμβαίνει ότι οι αβοήθητοι νομικά τσιγγάνοι απαντούν στη βία με βία.

Μήπως έχει φτάσει η στιγμή να αποκατασταθούν από άποψη κράτους οι τσιγγάνοι; Η ιδέα του κράτους των τσιγγάνων είναι τελείως ουτοπική, πιστεύει η καθηγήτρια Ντεμέτρ:

Ωστόσο η αναγνώρισή τους ως μία «διεθνική μειονότητα» στα πλαίσια της ΕΕ θα ήταν πολύ λογική. Να μην παρεμποδίζονται στη μετακίνηση, ιδίως δεδομένου ότι για παράδειγμα στη Γαλλία επιτρέπεται η νομαδική μετακίνηση των τσιγγάνων. Εκεί υπάρχουν σύγχρονες εγκαταστάσεις στάθμευσης για τους καταυλισμούς των τσιγγάνων, νερό, ηλεκτρικό ρεύμα, βαγονάκια, τα οποία μοιάζουν με σπίτια. Ενώ στην Τσεχία, σε άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, αυτός ο συνηθισμένος τρόπος ζωής για τους τσιγγάνους είναι υπό απαγόρευση. Και κάτι άλλο ακόμη – πρέπει να μαθαίνουμε την ανεκτικότητα. Ξέρετε, είδα τώρα με την αίσθηση της φρίκη στο βίντεο από το Τσέσκι Μπουντέγιεβιτσε ένα σύνθημα, που κρατούσαν οι ρατσιστές: «Η Τσεχία για τους Τσέχους!». Πολλά χρόνια πριν στο Παρτνούμπιτσα είχα παρακολουθήσει την πορεία των σκίνχεντ. Και είχαν το ίδιο ακριβώς σύνθημα. Αποδεικνύεται ότι τίποτα δεν αλλάζει στην Τσεχία…