Ο Κάρολος XII, σύμφωνα με μαρτυρίες συγχρόνων του, «ήταν ερωτευμένος με τον πόλεμο» . Πολύ συχνά, ο στρατός του νικούσε σε μάχες στις οποίες ο αντίπαλος υπερτερούσε σε δυνάμεις. Αυτό συνέβη κατά τη Μάχη της Νάρβα, το 1700, όταν κτύπησε μετωπικά τα ρωσικά στρατεύματα. Μετά από αυτήν, ο σουηδός βασιλιάς διέταξε να χαρακτεί ένα μετάλλιο με την ευτελιστική εικόνα του Πέτρου που αναλύεται σε λυγμούς, ενώ τρέχει για να ξεφύγει, αφού έχει πετάξει το καπέλο και το σπαθί του.

Μετά τη νίκη επί της Ρωσίας, ο Κάρολος κατευθύνθηκε στην Πολωνία και τη Σαξονία για να νικήσει τον Αύγουστο II. Εν τω μεταξύ, ο Τσάρος της Ρωσίας, κατάφερε να επανεξοπλίσει και να μεταρρυθμίσει το στρατό, να εκκαθαρίσει τη ρωσική ακτή της Βαλτικής από τους Σουηδούς και να θεμελιώσει στην εκβολή του ποταμού Νέβα την Αγία Πετρούπολη. Για τη χώρα όμως και συγκεκριμένα για την ανάπτυξη του εμπορίου με την Ευρώπη ήταν ζωτικής σημασίας η άνετη διέξοδος στη Βαλτική Θάλασσα. Το 1707, ο Κάρολος, κατανοώντας ότι ο κύριος αντίπαλός του εξακολουθεί να είναι η Ρωσία, οδήγησε το στρατό του μέσα από την επικράτεια της σημερινής Ουκρανίας προς τη Μόσχα.

Τα φιλόδοξα σχέδιά του, προϋπέθεταν, τίποτα λιγότερο και τίποτε περισσότερο από τη σουηδική κυριαρχία που να εκτείνεται από τον Έλβα ως τον Αμούρ. Η Μάχη της Πολτάβας αποτέλεσε το κεντρικό επεισόδιο του Βορείου Πολέμου. Ενώπιον της Ρωσίας πλανιόταν ένα δίλημμα γνήσια Σεξπιρικό: «να ζει κανείς ή να μη ζει»: επιβεβαιώνει ο Διδάκτορας των ιστορικών επιστημών Βαντίμ Ρογκίνσκι.

- Το ζήτημα λύθηκε έτσι, ώστε η Ρωσία να συνεχίσει να υπάρχει. Λέμε μερικές φορές ότι οι μεταρρυθμίσεις του Πέτρου ήταν δυσβάσταχτες, αλλά ξεχνούμε ότι η Ρωσία διεξήγε ένα δύσκολο πόλεμο, χωρίς τον οποίο θα είχε παραμείνει ένα επαρχιακό, οριακής οντότητας κράτος. Ο Πέτρος ανέδειξε τη Ρωσία σε μία από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Η Πολτάβα έδειξε ότι οι Ρώσοι αφομοίωσαν τα καλύτερα στρατιωτικά και τεχνολογικά επιτεύγματα της εποχής, σε σύντομο χρονικό διάστημα. Το πυροβολικό του Πέτρου υπερείχε σημαντικά του σουηδικού. Κατασκευάστηκαν διεξοδικά μελετημένα οχυρωματικά έργα. Ο υπολογισμός του Καρόλου XII στην κατά μέτωπο επίθεση με λόγχη, στην οποία διακρινόταν η φρουρά του, δεν υλοποιήθηκε. Η μάχη ήταν λυσσαλέα. Οι απώλειες των Σουηδών ήταν δυόμισι φορές μεγαλύτερες από αυτές του ρωσικού στρατού. Ο ίδιος ο Κάρολος αναγκάστηκε να καταφύγει στην Τουρκία. Ήταν μια νίκη.

Μερικά χρόνια αργότερα, ο Πέτρος υπερίσχυσε των Σουηδών σε ναυμαχίες στο Γκάνγκουτ και στο Γκρένγκαμ. Η Ευρώπη, που προηγουμένως απέδιδε ελάχιστη προσοχή στο Τσάρο της Ρωσίας, έμαθε να λαμβάνει υπόψη της τα συμφέροντα της Ρωσίας στη διεθνή πολιτική. Ο Πέτρος Ι, του οποίου το υδάτινο στοιχείο αποτελούσε την πραγματική του κλίση - σύμφωνα με τους ιστορικούς – κατέκτησε την πολυπόθητη διέξοδο στη Βαλτική θάλασσα. Ο πολεμιστής σουηδός βασιλιάς σκοτώθηκε σε μια μάχη με τους Νορβηγούς το 1718. «Αχ, αδελφέ μου Κάρολε» αναφώνησε με λύπη ο Πέτρος, στο άκουσμα της είδησης. Και κήρυξε επταήμερο πένθος προς τιμήν του μεγάλου στρατηλάτη.