Σήμερα στην πλειοψηφία των αναπτυγμένων ηγετικών χωρών ο στρατός εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του – υπερασπίζεται την ηρεμία των πολιτών από κάθε πιθανή επίθεση από το εξωτερικό. Βοηθάει τον άμαχο πληθυσμό σε περίπτωση φυσικών ή τεχνολογικών καταστροφών. Υπάρχουν όμως χώρες, στις οποίες οι στρατιωτικοί αποτελούν τη τρίτη δύναμη, μαζί με τις αρχές και την αντιπολίτευση. Ουσιαστικά όμως είναι η πρώτη. Έτσι είχαν τα πράγματα στις δεκαετίες του 1960 και 1970 στα λατινοαμερικανικά κράτη. Αυτή είναι η κατάσταση μέχρι σήμερα σε πολλά κράτη της Αφρικής. Και στον ισλαμικό κόσμο οι στρατοί συνεχίζουν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο – αυτό μας απέδειξαν πολύ γλαφυρά τα γεγονότα των τελευταίων ετών. Στο κύμα της «αραβικής άνοιξης» οι στρατιωτικοί είτε υποχώρησαν έναντι των ισλαμιστών, όπως συνέβη στην Αίγυπτο, τη Λιβύη και τη Τυνησία, είτε διατηρούν την εξουσία – όπως συμβαίνει στη Συρια. Η Αίγυπτος είναι ένα καλό παράδειγμα κρυφής «στρατιωτικής διοίκησης», υπογραμμίζει ο πολιτικός αναλυτής Κυρίλλ Μπενεντίκτοφ.

-Στην Αίγυπτο κατά τη διάρκεια πολλών δεκαετιών, ο στρατός ήταν η πραγματική εξουσία. Εν μέρει, ίσως κρυφή, εν μέρει φανερή. Η αποχώρηση όμως του Μουμπάρακ και το σημερινό πραξικόπημα με την καθαίρεση του Μούρσι είναι εκδήλωση της πραγματικής εξουσίας, η οποία στην Αίγυπτο δεν αλλάζει εδώ και πολλά χρόνια. Η αντίσταση στους «Αδελφούς Μουσουλμάνους» και η φιλελεύθερη πλευρά της κοινωνίας είναι απλά κύματα στην επιφάνεια της κοινωνίας.

Λίγο διαφορετική ανάμεσα στις υπόλοιπες χώρες του ισλαμικού κόσμου είναι η Τουρκία. Αν και θα νόμιζε κανείς πως εδώ ο στρατός ποτέ δεν αμφιταλαντεύτηκε να αναμιχθεί ή όχι στην εσωτερική πολιτική ζωή – οι στρατηγοί ήταν πάντα σε ετοιμότητα να επιλύσουν κάθε κρίση με βάση τη δική τους θεώρηση. Ωστόσο, η πολιτική του πρωθυπουργού Ρετζέπ Ερντογκάν έκανε τη δουλειά της, σημειώνει ο πολιτικός σχολιαστής Αλεξέι Μαρτίνοφ.

-Τα τελευταία χρόνια η πολιτική του Ερντογκάν στόχευε στη μείωση του ρόλου του στρατού στην κοινωνία. Πραγματοποίησε μια σοβαρή ανανέωση του σώματος των στρατηγών, τους πιο δημοφιλείς στρατηγούς τους αποστράτευσε. Και ο τουρκικός στρατός σήμερα δεν έχει εκείνο το κύρος στην κοινωνία και στο κράτος, όπως, για παράδειγμα, έχει στην Αίγυπτο.

Στο μεταξύ μαζί με Συρία που έχει βυθιστεί σε εμφύλιο πόλεμο και τον ονειροπόλο για μια περιφερειακή ηγεμονία Ερντογκάν, το Ιράν συσσωρεύει δυνάμεις. Η ισχύς του ιρανικού στρατού, ανεξάρτητα από τις διεθνείς κυρώσεις, έχει αυξηθεί σημαντικά. Κατά τη γνώμη των παρατηρητών, η Τεχεράνη έχει πλέον υπεροχή έναντι των γειτόνων της. Προς τα πού θα στραφεί αυτή η ισχύς;

Οι επαναστάσεις στις αραβικές χώρες ώθησαν το στρατό να αναμιχθεί στον αγώνα για την εξουσία – τάχα για την βελτίωση της μεταβατικής περιόδου ή για την υπεράσπιση του καθεστώτος. Η συμπεριφορά των στρατιωτικών (ιδιαίτερα των υψηλόβαθμων), η πίστη τους στις αρχές ή στην αντιπολίτευση, διαδραμάτισαν αποφασιστικό ρόλο. Μαζί με αυτό όμως ο ρόλος του στρατού αποδείχτηκε ασταθής. Δεν έχει φτιαχτεί γι’ αυτόν.