Για το πώς ακριβώς συνέβη αυτό στις προφορικές παραδόσεις επέζησαν αρκετές εκδοχές. Η σημασία του κατορθώματος του αγρότη από την Κοστρομά επίσης ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως.

Η μοναδική έγγραφη απόδειξη, πού διατηρήθηκε ως τις ημέρες μας, είναι ένα τιμητικό δίπλωμα του ίδιου του τσάρου. Ο Μιχαήλ Ρομανόφ χάριζε με αυτό το ήμισυ της γενέτειράς του, του χωριού Ντόμνινο, που βρίσκεται σε απόσταση 80 χιλιομέτρων από την Κοστρομά. Εκτός αυτού, τόσο οι ίδιοι, όσο και οι επόμενες γενιές των κληρονόμων του ήρωα απαλλάσσονταν από τους φόρους του κράτους. Στο τσαρικό δίπλωμα αναφέρεται ότι σε αυτό ακριβώς το χωριό αφίχθη το 1613 απόσπασμα Πολωνών εισβολέων. Προφανής στόχος τους ήταν η δολοφονία ή η σύλληψη του νεαρού Μιχαήλ, ο οποίος μόλις είχε εκλεγεί στο θρόνο από το Ζέμσκι Σαμπόρ (σ.τ.μ. τη Συνέλευση των Γαιών). Ο Ιβάν Σουσάνιν, ο οποίος συνελήφθη, υπέστη, σύμφωνα με το έγγραφο, «μεγάλα και πολύωρα» βασανιστήρια έως θανάτου, αλλά δεν πρόδωσε τη θέση του Ρώσου τσάρου. Οι λαϊκοί θρύλοι αφηγούνται σε διάφορες εκδοχές ότι πριν απ’ αυτό ο Σουσάνιν παρέσυρε τους κατακτητές στους βάλτους μέσα στα πυκνά δάση της Κοστρομά, όπου και έχασαν τη ζωή τους. Αν αυτό μεταφραστεί σε γλώσσα, που να προσεγγίζει τη σύγχρονη στρατιωτική ορολογία, τότε αυτό σημαίνει το εξής: Μια ομάδα δολιοφθορέων πραγματοποιούσε ειδική επιχείρηση για τη δολοφονία του αρχηγού του κράτους. Αλλά ένας απλός αγρότης κατόρθωσε να την αποτρέψει και πιθανώς να εξοντώσει το εχθρικό απόσπασμα. Αυτό είναι πράγματι ένα κατόρθωμα.

Αν ο Μιχαήλ Ρομανόφ σκοτωνόταν τότε από τα χέρια των Πολωνών εισβολέων, τόσο θα συνεχιζόταν στη Ρωσία η εποχή της αναρχίας, που ξεκίνησε μετά το θάνατο του Ιβάν του Τρομερού, η καλούμενη Περίοδος των Ταραχών. Θα άρχιζαν τότε ξανά οι αδελφοκτονίες και η αιματοχυσία. Στη λαϊκή μνήμη ο Σουσάνιν παρέμεινε ένας θρυλικός ήρωας. Δεν τον ξέχασαν ακόμη και την εποχή, που μετά την επανάσταση του 1917, πολλές από τις αξίες και τα γεγονότα της ρωσικής ιστορίας βρέθηκαν σε δυσμένεια, επισημαίνει ο στρατιωτικός ιστορικός και συγγραφέας Αλεξέι Σισόφ:

Τι σημαίνει λαϊκή μνήμη; Τα έγγραφα μπορούν να καούν, ας πούμε, κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς, κατά τη διάρκεια ενός πολέμου, αλλά ότι έχει καταγραφεί στη μνήμη του λαού, διατηρείται για αιώνες. Ουσιαστικά όλοι οι λαϊκοί θρύλοι βασίζονται σε κάποια πραγματικά γεγονότα. Στους θρύλους υπάρχουν κάποια στοιχεία από τις λαϊκές επινοήσεις, αλλά το ίδιο το γεγονός, αυτή καθ’ εαυτή η αρχική αιτία της παράδοσης δεν ξεθωριάζει, παραμένει.

Με βάση το λαϊκό αυτό θρύλο αργότερα εμφανίστηκαν ποιήματα, μνημεία και έργα ζωγραφικής. Στο κατόρθωμα του αγρότη από την Κοστρομά είναι αφιερωμένη και η πρώτη ρωσική όπερα διεθνούς επιπέδου. Πρόκειται για την «Η ζωή για τον Τσάρο» του συνθέτη Μιχαήλ Γκλίνκα. Κάποιος από τους στρατηγούς των ενόπλων δυνάμεων δήλωσε ότι όσο υπάρχουν στη Ρωσία άνθρωποι σαν τον Ιβάν Σουσάνιν, είναι καθαρή τρέλα να πολεμά κανείς εναντίον της.