Έκθεση ζωγραφικής «Η Αφροδίτη των Σοβιέτ» στην Μόσχα

Τα τελευταία 20 χρόνια η αντιμετώπιση στην Ρωσία της τέχνης του σοσιαλιστικού ρεαλισμού άλλαζε επανειλημμένα. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ η τέχνη των σοβιετικών καλλιτεχνών άρχισε να υποβάλλεται σε σκληρή κριτική: την δεκαετία του 1990 τους κατηγορούσαν για όλες τις δυνατές αμαρτίες, ενώ την ίδια την σοβιετική τέχνη άρχισαν ξαφνικά να την θεωρούν ως «καιροσκοπική» και αδύνατη. Όμως δεν πέρασαν ακόμη δέκα χρόνια, όταν το ενδιαφέρον για την τέχνη του σοσιαλιστικού ρεαλισμού άρχισε σταδιακά να αναβιώνει. Τα έργα των κλασσικών καλλιτεχνών της σοβιετικής τέχνης άρχισαν να προκαλούν ξανά τον θαυμασμό, έγινε της μόδας να τα συλλέγουν, ενώ οι τιμές τους στης δημοπρασίες άρχισαν να ανεβαίνουν απότομα. Και τα κρατικά μουσεία και οι ιδιωτικές γκαλερί άρχισαν να οργανώνουν θεματικές εκθέσεις, οι οποίες ήταν πάντα δημοφιλής στους επισκέπτες.

Μία από τις πιο εντυπωσιακές εκθέσεις ήταν «Η Αφροδίτη των Σοβιέτ», η οποία παρουσιάστηκε το 2007 από το Ρωσικό Μουσείο της Αγίας Πετρούπολης. Η επιτυχία του προγράμματος ήταν εγγυημένη: θεματικές συλλογές των γυναικείων απεικονίσεων πάντα προσελκύουν ένα ευρύ κοινό, ενώ τα μεγάλα ονόματα των δημιουργών – του Μπορίς Κουστοντίεβ, Καζιμίρ Μαλέβιτς, Αριστάρχ Λεντούλοβ, Ιλιά Μασκόβ, Πετρ Κοντσαλόβσκι, Αλεξάντρ Ντεϊνέκι – εξασφάλιζαν την αυξημένη προσοχή των τεχνοκριτών.

Φέτος το πρόγραμμα «Η Αφροδίτη των Σοβιέτ» αποφάσισαν να το αναβιώσουν στην Μόσχα με βάση την έκθεση του 2007, κάνοντας μια σημαντική ανανέωσή της. Στους πίνακες που παρουσιάζονται στην έκθεση, απεικονίζονται οι κοπέλες του Κομσομόλ, οι φοιτήτριες, οι γενναίες αθλήτριες, που παρελάσουν στην Κόκκινη πλατεία, οι καθιερωμένες αρμέχτρες κα ακόμη και η γυναίκες που βάζουν την άσφαλτο. Ήταν οι άνθρωποι που γεννήθηκαν από την νέα ζωή, οι οποίοι την κατασκεύαζαν μόνοι τους, με ισχυρή θέληση, σχεδόν φανατικοί.

Ταυτόχρονα οφείλουμε να παρατηρήσουμε, πως σήμερα πολλά από τα έργα για κάποιο λόγο δεν θεωρούνται ως δείγματα της λεγόμενης ολοκληρωτικής τέχνης, αλλά ως εικόνες όμορφων γυναικών, οι οποίες δημιουργήθηκαν στα πλαίσια της εποχής τους, όπως της αθλήτριας Αλεξάντρας Σαμοχβάλοβα είτε της εξευγενισμένης, χαλαρής «Γυναίκας στην αιώρα» του Γιούρι Πίμενοβ.

Μπορούμε με διάφορους τρόπους να αντιλαμβανόμαστε την τέχνη των καλλιτεχνών της σοβιετικής περιόδου, όμως όλοι οι πίνακες που επιλέχθηκαν από τους οργανωτές της έκθεσης «Η Αφροδίτη των Σοβιέτ», είναι διασυνδεμένοι με μια κοινή ιδέα – να παρουσιάσουν πως αντιλαμβάνονταν και δημιουργούσαν την γυναικεία ομορφιά οι καλλιτέχνες της σοβιετικής περιόδου.