Η χαρακτική σε πολύτιμους ή ημιπολύτιμους λίθους είναι μια από τις αρχαιότερες τέχνες και εμφανίστηκε την 4η χιλιετία π.Χ. Οι σφραγιδόλιθοι, όπως ονομάζονται εν γένει αυτά τα πρακτικά διαχρονικά αντικειμενικά, χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: τα intaglio, στα οποία με τη χάραξη δημιουργείται η απεικόνιση σε εμβάθυνση και οι καμέες, στις οποίες η ανάγλυφη απεικόνιση είναι υπερυψωμένη. Υπάρχουν επίσης οι κυλινδρικές σφραγίδες, οι οποίες για χιλιάδες χρόνια χρησιμοποιούνταν ως προσωπική υπογραφή. Ακόμη και στις αρχές του 20ού αιώνα φιγούρες των ερωτιδέων είτε αρχαιοπρεπή προφίλ χαράζονταν σε κερί ή βουλοκέρι. Επιπλέον οι σφραγιδόλιθοι έγιναν σχεδόν το πρώτο συλλεκτικό αντικείμενο. «Ήδη από την αρχαιότητα οι πλούσιοι και οι ευγενείς άνθρωποι ξόδευαν πολλά χρήματα για τη συλλογή πολύτιμων λίθων», αφηγείται η επιμελήτρια της έκθεσης Σβετλάνα Φινογκένοβα. «Ένας από αυτούς τους συλλέκτες ήταν ο τελευταίος κυβερνήτης της ελληνιστικής Ανατολής Ευπάτωρ Μιθριδάτης, ο οποίος διακρινόταν για την πολυμάθεια και την αγάπη του στην τέχνη. Η συλλογή του, που ανακαλύφθηκε στην πόλη της Μαύρης Θάλασσας Κερτς, τώρα ανήκει στο Μουσείο μας», λέει η επιμελήτρια: 

Ο τσάρος είχε μια πλούσια συλλογή, στην οποία ανήκαν όχι μόνο χαραγμένες πέτρες, αλλά και άλλα κοσμήματα, συνεχίζει Σβετλάνα Φινογκένοβα. Έναν ολόκληρο μήνα παραλαμβάναμε και καταγράφαμε τη συλλογή του όταν έφθασε στα χέρια μας! Και πρέπει να πούμε ότι οι ίδιοι οι Έλληνες είχαν μόνο από μια τέτοια πέτρα ο καθένας.

Αργότερα όταν τη θέση του ελληνικού πολιτισμού κατέλαβε ο ρωμαϊκός και η παραγωγή των σφραγιδόλιθων έγινε πλέον μαζική. Το αποτέλεσμα της χάραξης έγινε πιο χονδροειδές και οι πέτρες φθηνότερες. Όμως στην έκθεση παρουσιάζονται ειδικά τα πολύτιμα, αρχαία δείγματα, για τη δημιουργία των οποίων απαιτούνταν χρόνια. Το παλαιότερο αρχαίο έκθεμα χρονολογείται από την περίοδο του Ακκαδικού βασιλείου: είναι μια σφραγίδα με τη μορφή ενός κυλίνδρου από λάπις λάζουλι, στην οποία απεικονίζεται μια σκηνή λατρείας της θεάς του έρωτα και ταυτοχρόνως της διχόνοιας Ιστάρ. Είναι εκπληκτική η τέχνη του αρχαίου τεχνίτη, ο οποίος χάραξε στη μικροσκοπική επιφάνεια τις παραμικρές λεπτομέρειες της ενδυμασίας της θεότητας: ενδύματα με βολάν, κάλυμμα της κεφαλής – η τιάρα, χαρακτηριστικά της μαχητικότητας – σκήπτρο και τρίαινα.

Μάλιστα ειδικά χάρη στους πολύτιμους λίθους διασώθηκαν ως τις μέρες μας πολλά ιστορικά και επικά θέματα. Να αντικρίσει κανείς όλη την ομορφιά αυτών των μινιατούρων με γυμνό μάτι είναι σχεδόν αδύνατο. Γι’ αυτό και ειδικά για την έκθεση κατασκευάστηκε μια γυάλινη πυραμίδα, εντός της οποίας θα προβάλλονται τρισδιάστατες απεικονίσεις των σκηνών, που έχουν χαραχθεί στους σφραγιδόλιθους.




Γελένα Αντρουσένκο