Γιατί οι αναλυτές του Forbes έδωσαν στο Ρώσο πρόεδρο τον τίτλο του «γκρίζου καρδινάλιου» της παγκόσμιας ενέργειας; Πράγματι η Gazprom είναι η δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία φυσικού αερίου, στην πρώτη θέση βρίσκεται η σαουδαραβική Saudi Aramco. Όμως η κορυφαία ρωσική πετρελαϊκή εταιρεία, η Rosneft, κατέχει μόλις τη 15η θέση στην κατάταξη του Forbes. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε ο διευθυντής του Ιδρύματος Εθνικής Ενεργειακής Ασφάλειας Κονσταντίν Σίμονοφ, η Ρωσία έχει εξ ορισμού ισχυρές θέσεις και στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο:

Η Ρωσία είναι κυρίαρχος παίκτης στην παγκόσμια αγορά υδρογονανθράκων, παρά το γεγονός ότι στην παραγωγή πετρελαίου μας έχει ξεπεράσει η Σαουδική Αραβία και στην παραγωγή φυσικού αερίου μας προσπέρασαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Συνολικά όμως, ως προς τις εξαγωγές, το ρόλο στην αγορά είμαστε παίκτης αρκετά ισχυρός. Ο Πούτιν, ως ο άνθρωπος, που ηγείται της χώρας, απολαμβάνει ιδιαίτερης προσοχής.

Ο ειδικός μας θεωρεί ότι σημαντικό ρόλο για την επιλογή διαδραμάτισε και το χάρισμα του Ρώσου προέδρου. Γιατί στην κορυφή του τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου θα μπορούσε να βρεθεί και ο εμίρης του Κατάρ και ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας. Για να μην αναφέρουμε ήδη τους μετόχους των μεγάλων αμερικανικών συνταξιοδοτικών και επενδυτικών ταμείων, που είναι οι «γκρίζοι καρδινάλιοι» των υδρογονανθράκων. Διότι εντέλει ακριβώς αυτοί, κατά τον Κονσταντίν Σίμονοφ, προσδιορίζουν τις τρέχουσες συνθήκες στις αγορές πρώτων υλών:

Είναι άνθρωποι με πολύ μεγάλη επιρροή, καθώς δεν είναι η Ρωσία που καθορίζει την τιμή του πετρελαίου. Όλα αυτά γίνονται δια χειρός των συνταξιοδοτικών και επενδυτικών ταμείων στις ΗΠΑ. Οι εταιρείες αυτές είναι οι επενδυτές στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου και αφαιρώντας χρήματα από αυτά τα συμβόλαια, είτε αντιθέτως, ρίχνοντας νέο χρήμα, καθορίζουν την τιμή του πετρελαίου. Όμως σ’ αυτές το Forbes ενσυνείδητα δεν ρίχνει την έμφασή του.

Πάντως οι ρωσικές εταιρείες εξαγωγής υδρογονανθράκων είναι προτιμότερο να σκέφτονται όχι την τρέχουσα κατάσταση, αλλά πώς να διατηρήσουν τη θέση τους στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Οι εμπειρογνώμονες επισημαίνουν την απότομη ενίσχυση του ανταγωνισμού ειδικά στον τομέα του φυσικού αερίου. Εάν το ρωσικό μονοπώλιο φυσικού αερίου δεν αντιδράσει εγκαίρως στις προκλήσεις της αγοράς, τότε η τιμητική δεύτερη θέση θα βρεθεί υπό απειλή. Μιλά ο αναλυτής του χρηματοπιστωτικού ομίλου «Kapital» Βιτάλι Kριούκοφ:

Νέοι πωλητές εμφανίζονται στις παραδοσιακές αγορές του ρωσικού φυσικού αερίου με πιο φθηνές προτάσεις, προτείνοντας πιο ευέλικτους όρους. Αυτή είναι κυρίως στη Μέση Ανατολή το Κατάρ, το οποίο την περίοδο της κρίσης αύξησε πολύ τις εξαγωγές του υγροποιημένου φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά. Στο μέλλον αναμένεται ότι οι ΗΠΑ ή ο Καναδάς μπορούν να έρθουν με το υγροποιημένο αέριό τους. Συνολικά στον κόσμο η προσφορά φυσικού αερίου αυξάνεται.

Σήμερα στον κόσμο ενισχύεται η πίεση από την πλευρά των παραγωγών του φυσικού αερίου σχιστολιθικών πετρωμάτων. Ορισμένοι ειδικοί μιλούν μάλιστα για τη «σχιστολιθική επανάσταση». Η αλήθεια είναι ότι ο Κονσταντίν Σίμονοφ καλεί να μην δραματοποιούμε τις εξελίξεις. Προς το παρόν σχιστολιθικό φυσικό αέριο δεν παράγεται τόσο πολύ και το κόστος εξόρυξης είναι υψηλό. Μάλλον πρόκειται για θέμα, για το οποίο μπορούν να υπάρξουν εικασίες, έτσι λοιπόν το χαρτί του σχιστόλιθου έπαιξαν ενεργά οι αντισυμβαλλόμενοι της Gazprom, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών για την αναθεώρηση των μακράς διάρκειας συμβολαίων.

Παρ’ όλ’ αυτά η Gazprom πρέπει να ετοιμάζεται για σοβαρές αλλαγές στην αγορά. Σύμφωνα με πολλές προβλέψεις, η κατανάλωση του φυσικού αερίου στον κόσμο θα αυξηθεί, αλλά και η προσφορά θα αυξάνεται. Για να διατηρήσει τις ηγετικές της θέσεις, η ρωσική εταιρεία χρειάζεται να αλλάξει την πολιτική τιμολόγησης. Το μονοπώλιο του φυσικού αερίου συνήθισε να λειτουργεί σε συνθήκες μακροπρόθεσμων συμβάσεων, όταν ο αγοραστής για μεγάλο χρονικό διάστημα εγγυάται τον όγκο και την τιμή αγοράς. Αυτό μεταξύ άλλων απλούστευε τον προγραμματισμό των επενδύσεων. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι η Gazprom θα χρειαστεί σύντομα να σχεδιάσει επενδύσεις κεφαλαίων σε συνθήκες «σύντομων» συμβολαίων και δυναμικά μεταβαλλόμενων τιμών.

Βλαντ Γκρινκέβιτς